Diyarbakır’ın tarihi İçkale bölgesinde yer alan Hz. Süleyman Camii, şehrin İslam kimliğinin en köklü sembollerinden biri olarak kabul edilir. İlk inşa tarihi kesin olarak bilinmese de minaresindeki kitabeye dayanarak 1155-1160 yılları arasında, Nisanoğulları döneminde Ebu’l Kasım Ali tarafından yaptırıldığı anlaşılmaktadır. Mimari üslubu, siyah bazalt taşın ağırlıkta olduğu Diyarbakır’a özgü karakteristik yapıyı yansıtırken, yapı topluluğu tarih boyunca Osmanlı valileri Silahdar Murtaza Paşa ve Ahmet Tevfik Paşa gibi önemli isimlerin eliyle genişletilmiş ve onarılmıştır. Nasıriye veya Kal’a Camii olarak da adlandırılan bu kutsal mekan, hem Selçuklu hem de Osmanlı mimari estetiğini aynı çatı altında birleştiren nadide bir eserdir.
Caminin manevi değerini doruğa çıkaran temel unsur, Diyarbakır’ın fethi sırasında şehit düşen ve aralarında Hz. Halid bin Velid’in oğlu Süleyman’ın da bulunduğu 27 sahabenin kabirlerine ev sahipliği yapmasıdır. Toplamda 41 sahabenin bu bölgede metfun olduğu rivayet edilmekle birlikte, cami içindeki türbede isimleri kitabelerle sabitlenmiş olan 27 sahabi, burayı İslam dünyası için çok kıymetli bir ziyaretgah haline getirmiştir. Her yıl binlerce kişi tarafından ziyaret edilen bu makam, sadece tarihi bir yapı değil, aynı zamanda Anadolu’nun İslamlaşma sürecinin ilk şahitlerinden biri olma özelliğini taşır. Siyah taşların vakur duruşu ile sahabe kabirlerinin huzuru, camiyi kentin manevi kalbi konumuna taşımaktadır.
