Diyarbakır’ın Osmanlı hakimiyetine girmesinin ardından inşa edilen ilk büyük eser olan Fatih Paşa Camii, şehre vurulan Osmanlı mühürlerinin ilki ve en önemlisidir. 1516-1520 yılları arasında, Diyarbakır’ın ilk Osmanlı Valisi Bıyıklı Mehmet Paşa tarafından yaptırılan bu yapı, halk arasında "Kurşunlu Camii" olarak da bilinir. Kare planlı ve merkezi kubbeli yapısıyla klasik Osmanlı mimarisinin bölgedeki öncü örneği olan cami, Diyarbakır’ın yerel siyah bazalt taşı ile Osmanlı’nın merkeziyetçi mimari anlayışını bir araya getiren estetik bir sentez sunar.
Sadece bir ibadethane değil, geniş bir külliye mantığıyla tasarlanan yapı; doğu ve batısında yer alan hazireleri, zarif türbeleri ve geçmişte eğitim yuvası olan Latifiye Medresesi (Şafii Mescidi) ile kentin dini ve sosyal yaşamının kalbi olmuştur. Caminin kuzeydoğusunda Şafii mezhebine mensup vatandaşlar için ayrı bir mescit barındırması, şehrin çok kültürlü ve kapsayıcı inanç yapısına gösterilen saygının mimari bir tezahürüdür. 16. yüzyılın başlarından günümüze ulaşan bu tarihi miras, Diyarbakır’ın Osmanlı dönemine geçiş sürecini ve bu dönemde kazandığı kültürel derinliği simgeleyen en seçkin yapılar arasında yer almaktadır.
