Diyarbakır’ın mimari silüetinde özel bir yere sahip olan Ali Paşa Camii, Osmanlı’nın en görkemli dönemlerine tanıklık eden anıtsal bir eserdir. 1534-1537 yılları arasında şehrin 6. valisi Hadim Ali Paşa tarafından inşa ettirilen yapı, dünya çapında bir şöhrete sahip olan Mimar Sinan’ın eser listesini içeren Tuhfetü’l Mimarin’de bizzat üstadın eseri olarak zikredilmektedir. Kare planlı ve merkezi tek kubbeli yapısıyla klasik Osmanlı üslubunun sadeliğini yansıtan cami, Diyarbakır’ın yerel taş işçiliğiyle birleşerek şehre özgü vakur bir duruş sergiler.
Bir külliye olarak kurgulanan bu tarihi doku, zamanla eklenen yapılarla sosyal ve dini bir merkez haline gelmiştir. Ana binanın batısında yer alan ve camiyle çağdaş olan medrese, dönemin eğitim anlayışını günümüze taşırken; doğusuna 18. yüzyılda eklenen Şafii Mescidi ve kuzeydoğudaki zikir mekanı, yapının yüzyıllar boyunca şehrin değişen ihtiyaçlarına cevap verdiğini gösterir. Hem Mimar Sinan’ın dokunuşunu taşıması hem de barındırdığı farklı işlevli mekanlarla Ali Paşa Camii, Diyarbakır’ın Osmanlı dönemindeki gelişimini ve kültürel zenginliğini simgeleyen en seçkin yapılardan biridir.
